Lạm Phát (Inflation) Là Gì? Hiểu Rõ Từ A Đến Z + Học Tiếng Anh Tài Chính!

Lạm Phát (Inflation) Là Gì? Hiểu Rõ Từ A Đến Z + Học Tiếng Anh Tài Chính!

Bạn đã từng nghe nói rất nhiều về "lạm phát" (inflation), nhưng bạn có thực sự hiểu nó là gì, tại sao nó lại xảy ra và nó ảnh hưởng đến chúng ta như thế nào không? Bài viết này sẽ giải thích tất tần tật về lạm phát một cách dễ hiểu nhất, đồng thời giúp bạn "bỏ túi" thêm nhiều từ vựng tiếng Anh chuyên ngành!

Lạm Phát (Inflation) Là Gì?

Lạm phát (inflation) là sự mất giá dần dần của sức mua (purchasing power) của tiền tệ (currency), thể hiện qua sự gia tăng chung của giá cả hàng hóa và dịch vụ (goods and services) theo thời gian. Nói một cách đơn giản, lạm phát là khi "tiền mất giá" và bạn phải trả nhiều tiền hơn để mua cùng một món đồ so với trước đây.

Tỷ lệ lạm phát (inflation rate) được tính bằng mức tăng giá trung bình của một giỏ hàng hóa và dịch vụ (basket of selected goods and services) được chọn lọc trong vòng một năm. Lạm phát cao (high inflation) có nghĩa là giá cả đang tăng nhanh chóng, trong khi lạm phát thấp (low inflation) có nghĩa là giá cả đang tăng chậm hơn.

Lạm phát trái ngược với giảm phát (deflation), xảy ra khi giá cả giảm xuống và sức mua tăng lên.

Những Điều Cốt Lõi Cần Nắm Vững:

  • Lạm phát đo lường tốc độ tăng giá của hàng hóa và dịch vụ.

  • Có ba loại lạm phát chính: Lạm phát do cầu kéo (demand-pull inflation), lạm phát do chi phí đẩy (cost-push inflation) và lạm phát tích hợp (built-in inflation).

  • Các chỉ số lạm phát được sử dụng phổ biến nhất là Chỉ số giá tiêu dùng (Consumer Price Index - CPI) và Chỉ số giá sản xuất (Producer Price Index - PPI) (trước đây gọi là Wholesale Price Index - WPI).

  • Lạm phát có thể được xem là tích cực hoặc tiêu cực (positive or negative) tùy thuộc vào quan điểm cá nhân và tốc độ thay đổi.

  • Những người sở hữu tài sản hữu hình (tangible assets) có thể thích một chút lạm phát vì nó làm tăng giá trị tài sản của họ.

Hiểu Rõ Hơn Về Lạm Phát:

Sự gia tăng trong cung tiền (money supply) là gốc rễ của lạm phát, mặc dù điều này có thể diễn ra thông qua các cơ chế khác nhau trong nền kinh tế. Cung tiền của một quốc gia có thể được tăng lên bởi các cơ quan tiền tệ (monetary authorities) bằng cách:

  • In và phát thêm tiền cho người dân (printing and giving away more money to citizens).

  • Phá giá tiền tệ (legally devaluing the legal tender currency).

  • Cho vay tiền mới (loaning new money) thông qua hệ thống ngân hàng (banking system) bằng cách mua trái phiếu chính phủ (government bonds) từ các ngân hàng trên thị trường thứ cấp (secondary market).

  • Các nguyên nhân khác của lạm phát bao gồm tắc nghẽn nguồn cung (supply bottlenecks) và thiếu hụt (shortages) các hàng hóa chủ chốt, có thể đẩy giá lên cao.

Khi lạm phát xảy ra, tiền mất đi sức mua. Điều này có thể xảy ra trên bất kỳ lĩnh vực nào hoặc trên toàn bộ nền kinh tế. Kỳ vọng về lạm phát (expectation of inflation) cũng có thể thúc đẩy sự mất giá của tiền tệ. Người lao động (workers) có thể yêu cầu mức lương (wages) cao hơn và các doanh nghiệp (businesses) có thể tính giá cao hơn, dự đoán lạm phát sẽ tiếp tục. Điều này, đến lượt nó, củng cố các yếu tố đẩy giá lên.

Các Loại Lạm Phát:

Lạm phát có thể được phân loại thành ba loại: lạm phát do cầu kéo, lạm phát do chi phí đẩy và lạm phát tích hợp.

  • Lạm Phát Do Cầu Kéo (Demand-Pull Inflation): Xảy ra khi sự gia tăng trong cung tiền và tín dụng (credit) kích thích tổng cầu (overall demand) đối với hàng hóa và dịch vụ tăng nhanh hơn so với năng lực sản xuất (production capacity) của nền kinh tế. Điều này làm tăng nhu cầu và dẫn đến tăng giá. Khi mọi người có nhiều tiền hơn, nó dẫn đến tâm lý tiêu dùng tích cực (positive consumer sentiment). Điều này, đến lượt nó, dẫn đến chi tiêu (spending) cao hơn, kéo giá lên cao. Nó tạo ra một khoảng cách cung-cầu (demand-supply gap) với nhu cầu cao hơn và nguồn cung kém linh hoạt (less flexible supply), dẫn đến giá cao hơn.

  • Lạm Phát Do Chi Phí Đẩy (Cost-Push Inflation): Là kết quả của việc tăng giá (increase in prices) thông qua các yếu tố đầu vào của quy trình sản xuất (production process inputs). Khi việc bổ sung vào cung tiền và tín dụng được chuyển vào một thị trường hàng hóa (commodity market) hoặc thị trường tài sản (asset market) khác, chi phí cho tất cả các loại hàng hóa trung gian (intermediate goods) sẽ tăng lên. Điều này đặc biệt rõ ràng khi có một cú sốc kinh tế tiêu cực (negative economic shock) đối với nguồn cung của các hàng hóa chủ chốt. Những diễn biến này dẫn đến chi phí cao hơn cho sản phẩm hoặc dịch vụ hoàn chỉnh (finished product or service) và đẩy giá tiêu dùng lên cao.

  • Lạm Phát Tích Hợp (Built-In Inflation): Liên quan đến kỳ vọng thích ứng (adaptive expectations), hay ý tưởng rằng mọi người mong đợi tỷ lệ lạm phát hiện tại (current inflation rates) sẽ tiếp tục trong tương lai. Khi giá hàng hóa và dịch vụ tăng lên, mọi người có thể kỳ vọng giá sẽ tiếp tục tăng trong tương lai với tốc độ tương tự. Do đó, người lao động có thể yêu cầu chi phí hoặc tiền lương cao hơn để duy trì mức sống (standard of living). Tiền lương tăng của họ dẫn đến chi phí hàng hóa và dịch vụ cao hơn và vòng xoáy tiền lương-giá (wage-price spiral) này tiếp tục khi một yếu tố gây ra yếu tố kia và ngược lại.

Lạm Phát Tác Động Đến Giá Cả Như Thế Nào?

Mặc dù dễ dàng đo lường sự thay đổi giá cả của các sản phẩm riêng lẻ theo thời gian, nhưng nhu cầu của con người không chỉ giới hạn ở một hoặc hai sản phẩm. Mỗi cá nhân cần một tập hợp lớn và đa dạng (diversified set) các sản phẩm cũng như một loạt các dịch vụ (services) để sống một cuộc sống thoải mái (comfortable life). Chúng bao gồm các hàng hóa (commodities) như ngũ cốc (food grains), kim loại (metal), nhiên liệu (fuel), các tiện ích (utilities) như điện (electricity) và vận tải (transportation), và các dịch vụ như chăm sóc sức khỏe (healthcare), giải trí (entertainment) và lao động (labor).

Lạm phát nhằm mục đích đo lường tác động tổng thể của sự thay đổi giá cả đối với một tập hợp đa dạng các sản phẩm và dịch vụ. Nó cho phép một giá trị duy nhất (single value) thể hiện mức tăng giá (price level) của hàng hóa và dịch vụ trong một nền kinh tế trong một khoảng thời gian nhất định.

Giá cả tăng lên, có nghĩa là một đơn vị tiền tệ mua được ít hàng hóa và dịch vụ hơn. Sự mất mát sức mua (loss of purchasing power) này ảnh hưởng đến chi phí sinh hoạt (cost of living) cho công chúng nói chung, cuối cùng dẫn đến sự giảm tốc trong tăng trưởng kinh tế (deceleration in economic growth). Quan điểm chung của các nhà kinh tế (economists) là lạm phát bền vững (sustained inflation) xảy ra khi tăng trưởng cung tiền của một quốc gia vượt xa tăng trưởng kinh tế.

Để chống lại điều này, cơ quan tiền tệ (monetary authority) (trong hầu hết các trường hợp là ngân hàng trung ương) thực hiện các bước cần thiết để quản lý cung tiền và tín dụng để giữ lạm phát trong giới hạn cho phép và giữ cho nền kinh tế vận hành trôi chảy.

Về lý thuyết, thuyết tiền tệ (monetarism) là một lý thuyết phổ biến giải thích mối quan hệ giữa lạm phát và cung tiền của một nền kinh tế. Ví dụ, sau cuộc chinh phục của Tây Ban Nha đối với các đế chế Aztec và Inca, một lượng lớn vàng và bạc đã chảy vào các nền kinh tế Tây Ban Nha và châu Âu khác. Vì cung tiền tăng nhanh chóng, giá trị của tiền giảm, góp phần vào việc giá cả tăng nhanh.

Lạm phát được đo lường theo nhiều cách khác nhau tùy thuộc vào loại hàng hóa và dịch vụ. Nó ngược lại với giảm phát, cho thấy sự suy giảm chung về giá cả khi tỷ lệ lạm phát giảm xuống dưới 0%. Hãy nhớ rằng giảm phát không nên nhầm lẫn với giảm phát (disinflation), là một thuật ngữ liên quan đề cập đến việc giảm tốc trong tỷ lệ lạm phát (dương).

 

Làm Thế Nào Để Bảo Vệ Tài Chính Của Bạn Trong Thời Kỳ Lạm Phát?

Có một loạt các biện pháp (measures) mà cá nhân có thể thực hiện để bảo vệ tài chính của họ chống lại lạm phát. Ví dụ, một người có thể chọn đầu tư (invest) vào các loại tài sản (asset classes) hoạt động tốt hơn thị trường trong thời kỳ lạm phát. Điều này có thể bao gồm các hàng hóa (commodities) như ngũ cốc, thịt bò, dầu, điện và khí đốt tự nhiên.

Giá hàng hóa thường đi trước giá sản phẩm một bước và việc tăng giá hàng hóa thường được coi là một chỉ báo (indicator) về lạm phát sắp tới. Các hàng hóa, cũng có thể biến động (volatile), dễ bị ảnh hưởng bởi thiên tai (natural disasters), địa chính trị (geopolitics) hoặc xung đột (conflict).

Thu nhập từ bất động sản (real estate income) cũng có thể giúp chống lại lạm phát, vì chủ nhà (landlords) có thể tăng tiền thuê nhà (rent) để theo kịp sự gia tăng giá cả nói chung.

Chính phủ Hoa Kỳ cũng cung cấp Chứng khoán Bảo vệ Lạm phát Kho bạc (Treasury Inflation-Protected Securities - TIPS), một loại chứng khoán (security) được điều chỉnh theo lạm phát để bảo vệ chống lại sự suy giảm sức mua.

Các Loại Chỉ Số Giá:

Tùy thuộc vào tập hợp hàng hóa và dịch vụ được sử dụng, nhiều loại giỏ hàng hóa được tính toán và theo dõi như các chỉ số giá (price indexes). Các chỉ số giá được sử dụng phổ biến nhất là Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và Chỉ số giá sản xuất (PPI).

  • Chỉ Số Giá Tiêu Dùng (Consumer Price Index - CPI): CPI là một thước đo (measure) kiểm tra mức trung bình có trọng số (weighted average) của giá cả của một giỏ hàng hóa và dịch vụ là nhu cầu tiêu dùng chính. Chúng bao gồm vận tải, thực phẩm và chăm sóc y tế. CPI được tính bằng cách lấy sự thay đổi giá đối với từng mặt hàng trong giỏ hàng hóa định trước và tính trung bình chúng dựa trên trọng số tương đối của chúng trong toàn bộ giỏ hàng. Giá đang được xem xét là giá bán lẻ (retail prices) của từng mặt hàng, có sẵn để mua bởi các công dân cá nhân. CPI có thể ảnh hưởng đến giá trị của một loại tiền tệ so với các loại tiền tệ của các quốc gia khác. Những thay đổi trong CPI được sử dụng để đánh giá sự thay đổi giá cả liên quan đến chi phí sinh hoạt (cost of living), làm cho nó trở thành một trong những thống kê (statistics) được sử dụng thường xuyên nhất để xác định các giai đoạn lạm phát hoặc giảm phát.

  • Chỉ Số Giá Sản Xuất (Producer Price Index - PPI): PPI là một họ các chỉ số đo lường sự thay đổi trung bình về giá bán (selling prices) mà các nhà sản xuất trong nước (domestic producers) nhận được đối với hàng hóa và dịch vụ trung gian (intermediate goods and services) theo thời gian. PPI đo lường sự thay đổi giá cả từ quan điểm của người bán và khác với CPI, đo lường sự thay đổi giá cả từ quan điểm của người mua. Trong tất cả các biến thể, sự gia tăng giá của một thành phần (ví dụ: dầu) có thể bù đắp cho sự giảm giá của một thành phần khác (ví dụ: lúa mì) đến một mức độ nhất định. Nhìn chung, mỗi chỉ số đại diện cho sự thay đổi giá trung bình có trọng số cho các thành phần đã cho có thể áp dụng ở cấp độ nền kinh tế tổng thể, lĩnh vực hoặc hàng hóa.

Công Thức Tính Tỷ Lệ Lạm Phát:

Các biến thể chỉ số giá đã đề cập ở trên có thể được sử dụng để tính giá trị lạm phát giữa hai tháng (hoặc năm) cụ thể. Mặc dù rất nhiều máy tính lạm phát (inflation calculators) làm sẵn đã có sẵn trên các cổng và trang web tài chính khác nhau, nhưng tốt hơn hết là bạn nên biết về phương pháp cơ bản (underlying methodology) để đảm bảo tính chính xác với sự hiểu biết rõ ràng về các tính toán. Về mặt toán học (mathematically):

Tỷ Lệ Lạm Phát (%) = (Giá Trị CPI Cuối Cùng ÷ Giá Trị CPI Ban Đầu) × 100

Ví dụ, bạn muốn biết sức mua của 10.000 đô la đã thay đổi như thế nào giữa tháng 1 năm 1975 và tháng 1 năm 2024. Người ta có thể tìm thấy dữ liệu chỉ số giá trên các cổng khác nhau ở dạng bảng. Từ bảng đó, hãy chọn các số liệu CPI tương ứng cho hai tháng đã cho. Đối với tháng 9 năm 1975, nó là 52,1 (giá trị CPI ban đầu) và đối với tháng 1 năm 2024, nó là 308,417 (giá trị CPI cuối cùng). Cắm vào công thức sẽ cho kết quả:

Tỷ lệ lạm phát (%) = (308,417 ÷ 52,1) × 100 = (5,9197) × 100 = 591,97%

Vì bạn muốn biết 10.000 đô la từ tháng 1 năm 1975 sẽ có giá trị bao nhiêu vào tháng 1 năm 2024, hãy nhân tỷ lệ lạm phát với số tiền để nhận được giá trị đô la đã thay đổi:

Thay đổi Giá Trị Đô La = 5,9197 × 10.000 đô la = 59.197 đô la

Điều này có nghĩa là 10.000 đô la vào tháng 1 năm 1975 sẽ có giá trị 59.197 đô la ngày nay. Về cơ bản, nếu bạn mua một giỏ hàng hóa và dịch vụ (như được bao gồm trong định nghĩa CPI) trị giá 10.000 đô la vào năm 1975, thì giỏ hàng tương tự sẽ có giá 59.197 đô la vào tháng 1 năm 2024.

Ưu Điểm và Nhược Điểm Của Lạm Phát:

Lạm phát có thể được hiểu là một điều tốt hay xấu (good or bad), tùy thuộc vào việc người ta đứng về phía nào và tốc độ thay đổi diễn ra nhanh chóng như thế nào.

  • Ưu Điểm:

    • Những cá nhân có tài sản hữu hình (như tài sản hoặc hàng hóa được lưu trữ) được định giá bằng đồng tiền trong nước của họ có thể thích thấy một số lạm phát vì điều đó làm tăng giá tài sản của họ, mà họ có thể bán với mức giá cao hơn.

    • Lạm phát thường dẫn đến đầu cơ (speculation) của các doanh nghiệp trong các dự án rủi ro và của các cá nhân đầu tư vào cổ phiếu công ty (company stocks) vì họ mong đợi lợi nhuận (returns) tốt hơn lạm phát.

    • Một mức độ lạm phát tối ưu (optimum level of inflation) thường được thúc đẩy để khuyến khích chi tiêu (encourage spending) ở một mức độ nhất định thay vì tiết kiệm (saving). Nếu sức mua của tiền giảm theo thời gian, có thể có một động lực lớn hơn để chi tiêu ngay bây giờ thay vì tiết kiệm và chi tiêu sau này. Nó có thể làm tăng chi tiêu, có thể thúc đẩy các hoạt động kinh tế ở một quốc gia. Một cách tiếp cận cân bằng (balanced approach) được cho là giữ cho giá trị lạm phát (inflation value) ở một phạm vi tối ưu và mong muốn.

  • Nhược Điểm:

    • Người mua những tài sản như vậy có thể không hài lòng với lạm phát, vì họ sẽ được yêu cầu bỏ ra nhiều tiền hơn. Những người nắm giữ tài sản được định giá bằng đồng tiền trong nước của họ, chẳng hạn như tiền mặt (cash) hoặc trái phiếu (bonds), có thể không thích lạm phát, vì nó làm xói mòn giá trị thực (real value) của khoản nắm giữ của họ.

    • Do đó, các nhà đầu tư đang tìm cách bảo vệ danh mục đầu tư (portfolios) của họ khỏi lạm phát nên xem xét các loại tài sản phòng ngừa lạm phát (inflation-hedged asset classes), chẳng hạn như vàng (gold), hàng hóa và các quỹ tín thác đầu tư bất động sản (REITs). Trái phiếu được lập chỉ mục theo lạm phát (Inflation-indexed bonds) là một lựa chọn phổ biến khác để các nhà đầu tư thu lợi từ lạm phát.

    • Tỷ lệ lạm phát cao và thay đổi (variable rates of inflation) có thể áp đặt chi phí lớn (major costs) cho một nền kinh tế. Các doanh nghiệp, người lao động và người tiêu dùng (consumers) đều phải tính đến những ảnh hưởng của việc giá cả nói chung tăng lên trong các quyết định mua, bán và lập kế hoạch của họ. Điều này đưa vào một nguồn bất ổn định bổ sung (additional source of uncertainty) vào nền kinh tế, bởi vì họ có thể đoán sai về tỷ lệ lạm phát trong tương lai. Thời gian và nguồn lực (resources) dành cho nghiên cứu (researching), ước tính (estimating) và điều chỉnh hành vi kinh tế được kỳ vọng sẽ tăng lên mức giá chung. Điều đó trái ngược với các yếu tố cơ bản kinh tế thực (real economic fundamentals), điều này chắc chắn đại diện cho một chi phí cho toàn bộ nền kinh tế.

    • Ngay cả một tỷ lệ lạm phát thấp, ổn định (stable) và dễ dự đoán (easily predictable), mà một số người coi là tối ưu (optimal), có thể dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng trong nền kinh tế. Đó là vì cách thức, địa điểm và thời điểm tiền mới (new money) đi vào nền kinh tế. Bất cứ khi nào tiền và tín dụng mới đi vào nền kinh tế, nó luôn nằm trong tay của các cá nhân hoặc công ty kinh doanh cụ thể. Quá trình điều chỉnh mức giá (price level adjustments) đối với cung tiền mới diễn ra khi họ sau đó chi tiêu tiền mới và nó lưu thông (circulates) từ tay sang tay và tài khoản sang tài khoản thông qua nền kinh tế.

    • Lạm phát làm tăng một số giá trước và làm tăng các giá khác sau. Sự thay đổi tuần tự (sequential change) trong sức mua và giá cả (được gọi là hiệu ứng Cantillon) có nghĩa là quá trình lạm phát không chỉ làm tăng mức giá chung theo thời gian mà còn bóp méo (distorts) giá tương đối, tiền lương và tỷ lệ lợi nhuận trên đường đi. Các nhà kinh tế, nói chung, hiểu rằng sự bóp méo giá tương đối khỏi trạng thái cân bằng kinh tế (economic equilibrium) của chúng không tốt cho nền kinh tế và các nhà kinh tế Áo thậm chí còn tin rằng quá trình này là một động lực chính của chu kỳ suy thoái (recession) trong nền kinh tế.

  • Ưu điểm:

    • Dẫn đến giá trị bán lại cao hơn của tài sản

    • Mức độ lạm phát tối ưu khuyến khích chi tiêu

  • Nhược điểm:

    • Người mua phải trả nhiều tiền hơn cho các sản phẩm và dịch vụ

    • Áp đặt giá cao hơn cho nền kinh tế

    • Đẩy một số giá lên trước và những giá khác sau

Lạm Phát Có Thể Được Kiểm Soát Như Thế Nào?

Cơ quan quản lý tài chính của một quốc gia (country’s financial regulator) gánh vác trách nhiệm quan trọng trong việc kiểm soát lạm phát (keeping inflation in check). Nó được thực hiện bằng cách thực hiện các biện pháp thông qua chính sách tiền tệ (monetary policy), đề cập đến các hành động của một ngân hàng trung ương (central bank) hoặc các ủy ban khác xác định quy mô (size) và tốc độ tăng trưởng (growth rate) của cung tiền.

Tại Hoa Kỳ, các mục tiêu chính sách tiền tệ của Fed (Fed’s monetary policy goals) bao gồm lãi suất dài hạn vừa phải (moderate long-term interest rates), ổn định giá cả (price stability) và việc làm tối đa (maximum employment). Mỗi mục tiêu này nhằm mục đích thúc đẩy một môi trường tài chính ổn định. Cục Dự trữ Liên bang (Federal Reserve) truyền đạt rõ ràng các mục tiêu lạm phát dài hạn để duy trì tỷ lệ lạm phát dài hạn ổn định, được cho là có lợi cho nền kinh tế.

Ổn định giá cả hoặc mức lạm phát tương đối ổn định (relatively constant level of inflation) cho phép các doanh nghiệp lên kế hoạch (plan) cho tương lai vì họ biết những gì sẽ xảy ra. Fed tin rằng điều này sẽ thúc đẩy việc làm tối đa, được xác định bởi các yếu tố phi tiền tệ (non-monetary factors) dao động theo thời gian và do đó có thể thay đổi. Vì lý do này, Fed không đặt mục tiêu cụ thể (specific goal) cho việc làm tối đa và nó phần lớn được xác định bởi đánh giá của người sử dụng lao động (employers’ assessments). Việc làm tối đa không có nghĩa là không có thất nghiệp (zero unemployment), vì tại bất kỳ thời điểm nào cũng có một mức độ biến động (volatility) nhất định khi mọi người bỏ và bắt đầu công việc mới.

Siêu lạm phát (hyperinflation) thường được mô tả là một giai đoạn lạm phát từ 50% trở lên mỗi tháng.

Các cơ quan tiền tệ cũng thực hiện các biện pháp đặc biệt (exceptional measures) trong điều kiện kinh tế khắc nghiệt (extreme conditions). Ví dụ, sau cuộc khủng hoảng tài chính 2008 (2008 financial crisis), Fed Hoa Kỳ đã giữ lãi suất gần bằng không và theo đuổi một chương trình mua trái phiếu (bond-buying program) gọi là nới lỏng định lượng (quantitative easing - QE).

Một số nhà phê bình (critics) của chương trình cáo buộc rằng nó sẽ gây ra sự tăng đột biến trong lạm phát (spike in inflation) bằng đồng đô la Mỹ, nhưng lạm phát đã đạt đỉnh vào năm 2007 và giảm đều đặn trong tám năm tiếp theo. Có nhiều lý do phức tạp (complex reasons) tại sao QE không dẫn đến lạm phát hoặc siêu lạm phát, mặc dù lời giải thích đơn giản nhất là bản thân cuộc suy thoái (recession) là một môi trường giảm phát rất nổi bật (prominent deflationary environment) và nới lỏng định lượng đã hỗ trợ các tác động của nó.

Do đó, các nhà hoạch định chính sách Hoa Kỳ (U.S. policymakers) đã cố gắng giữ cho lạm phát ổn định ở mức khoảng 2% mỗi năm. Ngân hàng Trung ương Châu Âu (European Central Bank - ECB) cũng đã theo đuổi chính sách nới lỏng định lượng tích cực (aggressive quantitative easing) để chống lại giảm phát ở khu vực đồng euro (eurozone) và một số nơi đã trải qua lãi suất âm (negative interest rates). Đó là do lo ngại rằng giảm phát có thể diễn ra ở khu vực đồng euro và dẫn đến trì trệ kinh tế (economic stagnation).

Hơn nữa, các quốc gia có tỷ lệ tăng trưởng cao hơn (higher rates of growth) có thể hấp thụ tỷ lệ lạm phát cao hơn. Mục tiêu của Ấn Độ là khoảng 4% (với dung sai trên là 6% và dung sai dưới là 2%), trong khi Brazil nhắm mục tiêu 3,25% (với dung sai trên là 4,75% và dung sai dưới là 1,75%).

Ý Nghĩa Của Lạm Phát, Giảm Phát và Giảm Phát:

Trong khi tỷ lệ lạm phát cao có nghĩa là giá đang tăng, tỷ lệ lạm phát thấp không có nghĩa là giá đang giảm. Trái với trực giác, khi tỷ lệ lạm phát giảm, giá vẫn đang tăng, nhưng với tốc độ chậm hơn trước. Khi tỷ lệ lạm phát giảm (nhưng vẫn dương), điều này được gọi là giảm phát (disinflation).

Ngược lại, nếu tỷ lệ lạm phát trở nên âm (negative), điều đó có nghĩa là giá đang giảm. Điều này được gọi là giảm phát (deflation), có thể có những tác động tiêu cực đến một nền kinh tế. Vì sức mua tăng lên theo thời gian, người tiêu dùng ít có động lực chi tiền trong ngắn hạn, dẫn đến hoạt động kinh tế giảm (falling economic activity).

Phòng Ngừa Lạm Phát:

Cổ phiếu (stocks) được coi là hàng rào tốt nhất chống lại lạm phát (best hedge against inflation), vì sự gia tăng giá cổ phiếu bao gồm ảnh hưởng của lạm phát. Vì việc bổ sung vào cung tiền trong hầu hết tất cả các nền kinh tế hiện đại diễn ra dưới dạng tiêm tín dụng ngân hàng (bank credit injections) thông qua hệ thống tài chính, phần lớn ảnh hưởng ngay lập tức đến giá cả xảy ra ở các tài sản tài chính được định giá bằng đồng tiền trong nước của họ, chẳng hạn như cổ phiếu.

Các công cụ tài chính đặc biệt (special financial instruments) tồn tại mà người ta có thể sử dụng để bảo vệ các khoản đầu tư (investments) chống lại lạm phát. Chúng bao gồm Chứng khoán Bảo vệ Lạm phát Kho bạc (TIPS), một chứng khoán kho bạc rủi ro thấp được lập chỉ mục theo lạm phát, trong đó số tiền gốc đã đầu tư (principal amount invested) được tăng lên theo tỷ lệ lạm phát.

Người ta cũng có thể chọn một quỹ tương hỗ TIPS (TIPS mutual fund) hoặc quỹ giao dịch trao đổi dựa trên TIPS (TIPS-based exchange-traded fund - ETF). Để có quyền truy cập vào cổ phiếu, ETF và các quỹ khác có thể giúp tránh những nguy hiểm của lạm phát, bạn có thể cần một tài khoản môi giới (brokerage account).

Vàng (gold) cũng được coi là một hàng rào chống lại lạm phát, mặc dù điều này không phải lúc nào cũng đúng khi nhìn lại.

Ví Dụ Về Lạm Phát:

Vì tất cả các loại tiền tệ trên thế giới là tiền tệ fiat (fiat money), cung tiền có thể tăng nhanh vì lý do chính trị, dẫn đến sự gia tăng nhanh chóng của mức giá. Ví dụ nổi tiếng nhất là siêu lạm phát đã tấn công Cộng hòa Weimar Đức (German Weimar Republic) vào đầu những năm 1920.

Các quốc gia đã chiến thắng trong Thế chiến I đã yêu cầu bồi thường từ Đức (reparations), điều này không thể được thanh toán bằng tiền giấy Đức, vì điều này có giá trị đáng ngờ do chính phủ vay nợ. Đức đã cố gắng in giấy bạc, mua ngoại tệ bằng chúng và sử dụng chúng để trả nợ. Chính sách này đã dẫn đến sự phá giá nhanh chóng của đồng mark Đức cùng với siêu lạm phát đi kèm với sự phát triển. Người tiêu dùng Đức (German consumers) đã phản ứng với chu kỳ bằng cách cố gắng tiêu tiền của họ càng nhanh càng tốt, hiểu rằng nó sẽ có giá trị ngày càng ít hơn khi họ chờ đợi lâu hơn. Nhiều tiền hơn đã tràn ngập nền kinh tế và giá trị của nó đã giảm mạnh đến mức mọi người sẽ dán tường của họ bằng những tờ tiền hầu như vô giá trị. Các tình huống tương tự đã xảy ra ở Peru vào năm 1990 và ở Zimbabwe từ năm 2007 đến năm 2008.

Nguyên Nhân Gây Ra Lạm Phát?

Có ba nguyên nhân chính gây ra lạm phát: lạm phát do cầu kéo, lạm phát do chi phí đẩy và lạm phát tích hợp.

  • Lạm phát do cầu kéo đề cập đến các tình huống không có đủ sản phẩm hoặc dịch vụ được sản xuất để theo kịp nhu cầu, khiến giá của chúng tăng lên.

  • Mặt khác, lạm phát do chi phí đẩy xảy ra khi chi phí sản xuất sản phẩm và dịch vụ tăng lên, buộc các doanh nghiệp phải tăng giá của họ.

  • Lạm phát tích hợp (đôi khi được gọi là vòng xoáy tiền lương-giá) xảy ra khi người lao động yêu cầu tiền lương cao hơn để theo kịp chi phí sinh hoạt ngày càng tăng. Điều này, đến lượt nó, khiến các doanh nghiệp phải tăng giá của họ để bù đắp cho chi phí tiền lương ngày càng tăng của họ, dẫn đến một vòng lặp tự củng cố (self-reinforcing loop) việc tăng lương và giá.

Lạm Phát Tốt Hay Xấu?

Quá nhiều lạm phát thường được coi là xấu cho một nền kinh tế, trong khi quá ít lạm phát cũng được coi là có hại. Nhiều nhà kinh tế ủng hộ (advocate) một nền tảng trung gian (middle ground) của lạm phát từ thấp đến vừa phải, khoảng 2% mỗi năm.

Nói chung, lạm phát cao hơn gây tổn hại (harms) cho người tiết kiệm (savers) vì nó làm xói mòn sức mua của số tiền họ đã tiết kiệm; tuy nhiên, nó có thể mang lại lợi ích cho người đi vay (borrowers) vì giá trị điều chỉnh theo lạm phát của các khoản nợ chưa thanh toán của họ (outstanding debts) giảm theo thời gian.

Những Ảnh Hưởng Của Lạm Phát Là Gì?

Lạm phát có thể ảnh hưởng đến nền kinh tế theo nhiều cách. Ví dụ, nếu lạm phát khiến tiền tệ của một quốc gia suy giảm (decline), điều này có thể mang lại lợi ích cho các nhà xuất khẩu (exporters) bằng cách làm cho hàng hóa của họ trở nên giá cả phải chăng hơn (more affordable) khi được định giá bằng tiền tệ của các quốc gia nước ngoài.

Mặt khác, điều này có thể gây tổn hại cho các nhà nhập khẩu (importers) bằng cách làm cho hàng hóa do nước ngoài sản xuất đắt hơn. Lạm phát cao hơn cũng có thể khuyến khích chi tiêu, vì người tiêu dùng sẽ nhắm mục tiêu mua hàng hóa nhanh chóng trước khi giá của chúng tăng thêm. Mặt khác, người tiết kiệm có thể thấy giá trị thực của khoản tiết kiệm của họ bị xói mòn, hạn chế khả năng chi tiêu hoặc đầu tư trong tương lai.

Tại Sao Lạm Phát Lại Cao Như Vậy Vào Năm 2024?

Vào năm 2022, tỷ lệ lạm phát trên toàn thế giới đã tăng lên mức cao nhất kể từ đầu những năm 1980. Mặc dù không có lý do duy nhất (single reason) cho sự gia tăng nhanh chóng này trong giá cả toàn cầu, một loạt các sự kiện (series of events) đã kết hợp với nhau để thúc đẩy lạm phát lên mức cao như vậy.

Đại dịch COVID-19 (COVID-19 pandemic) đã dẫn đến phong tỏa (lockdowns) và các hạn chế khác (other restrictions) làm gián đoạn nghiêm trọng chuỗi cung ứng toàn cầu (global supply chains), từ việc đóng cửa nhà máy đến tắc nghẽn tại các cảng hàng hải (maritime ports). Các chính phủ cũng đã ban hành séc kích thích (stimulus checks) và tăng trợ cấp thất nghiệp (unemployment benefits) để chống lại tác động tài chính đối với các cá nhân và doanh nghiệp nhỏ. Khi vắc-xin trở nên phổ biến (widespread) và nền kinh tế phục hồi (bounced back), nhu cầu (được thúc đẩy một phần bởi tiền kích thích và lãi suất thấp) nhanh chóng vượt xa nguồn cung, vốn đang изо всех сил để trở lại mức trước COVID.

Cuộc xâm lược Ukraine (invasion of Ukraine) vô cớ của Nga vào đầu năm 2022 đã dẫn đến các lệnh trừng phạt kinh tế (economic sanctions) và hạn chế thương mại (trade restrictions) đối với Nga, hạn chế nguồn cung dầu khí của thế giới vì Nga là một nhà sản xuất lớn nhiên liệu hóa thạch (fossil fuels). Giá lương thực (food prices) cũng tăng lên khi các vụ thu hoạch ngũ cốc lớn của Ukraine không thể xuất khẩu. Khi giá nhiên liệu và thực phẩm tăng lên, nó dẫn đến sự gia tăng tương tự trong các chuỗi giá trị (value chains). Fed đã tăng lãi suất để chống lại lạm phát cao, đã giảm đáng kể vào năm 2023, mặc dù vẫn ở trên mức trước đại dịch.

Kết Luận:

Lạm phát là sự gia tăng giá cả, dẫn đến sự suy giảm sức mua theo thời gian. Lạm phát là tự nhiên (natural) và chính phủ Hoa Kỳ nhắm mục tiêu tỷ lệ lạm phát hàng năm là 2%; tuy nhiên, lạm phát có thể nguy hiểm (dangerous) khi nó tăng quá nhiều, quá nhanh.

Lạm phát làm cho các mặt hàng đắt hơn, đặc biệt nếu tiền lương không tăng với cùng mức lạm phát. Ngoài ra, lạm phát làm xói mòn giá trị của một số tài sản, đặc biệt là tiền mặt. Các chính phủ và ngân hàng trung ương tìm cách kiểm soát lạm phát thông qua chính sách tiền tệ.

Bạn có bất kỳ câu hỏi nào khác về lạm phát không? Hãy để lại bình luận bên dưới để chúng ta cùng thảo luận nhé!

#LạmPhat #Inflation #KinhTe #TaiChinhCaNhan #HocTiengAnhTaiChinh #CPI #PPI #Fed

Nguồn từ Investopedia _ Lược dịch bởi Alex _ 23_Feb_2025